ελληνική λογοτεχνία-Τέρα ¶μου

Την επόμενη μέρα μετά την άψογη και φροντισμένη στη λεπτομέρεια συναυλία του Ορφέα Περίδη στη Νίσυρο, τον περίμενα στο σαλόνι του Δημοτικού Ξενώνα να μιλήσουμε και -όπως αποδείχτηκε τελικά- να επικοινωνήσουμε με μοναδικό τρόπο. Με χαρά σας παρουσιάζω την κουβέντα που είχα μαζί του και την οποία κατέγραψα σε κασετοφωνάκι.

 

Ορφέα, χθες η βραδιά ήταν μαγευτική. Ο τόπος της συναυλίας πάνω στην αμμουδιά ανάμεσα σε βάρκες και αλμυρίκια ήταν ο πλέον ιδανικός. Η κοπέλα με τη λύρα που σε συνόδευε ήταν συγκλονιστική στην ερμηνεία του Ερωτόκριτου και του Αύγουστου. Στην αρχή βέβαια ο κόσμος ήταν λίγο παγωμένος.

 

Ναι, παγωμένος κόσμος όμως σημαίνει κόσμος που θέλει να σε γνωρίσει πρώτα. Ο κόσμος που είναι σοβαρός και έχει ένα επίπεδο είναι διστακτικός στην αρχή και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Μετά και τραγούδησε και χόρεψε όπως είδες. Και είναι πολύ ωραίο στιγμιότυπο αυτό, γιατί το τραγούδι είναι και ρυθμός. Μ' αρέσει να βλέπω τους ανθρώπους να χορεύουν.

 

Ασφαλώς. Πάντως ήταν μια ανάσα ψυχής η παρουσία σου εδώ. Όσοι μένουμε χειμώνα-καλοκαίρι στο νησί περιμένουμε κάτι τέτοιες στιγμές για να επικοινωνήσουμε με σας που επισκέπτεστε τον τόπο μας.

 

Πρέπει να είναι κάπως βαρύ για σας αυτό το πράγμα, αλλά τώρα συνειδητοποιώ ότι έχει πνευματική κίνηση το νησί, περισσότερη από κάποια άλλα μέρη της Ελλάδας. Η Νίσυρος έχει παράδοση πνευματική. Πριν μια ώρα που συζητούσα εδώ με έναν λαογράφο μου είπε πως ακόμη και ένα μικρό χωριό όπως τα Νικιά, έχει βγάλει επιστήμονες και πνευματικούς ανθρώπους.

 

Ίσως η τωρινή πνευματική κατάσταση να μην είναι τίποτα άλλο παρά το αναγκαίο κακό, ώστε μέσα από τις στάχτες να αναγεννηθεί ο φοίνικας. Κάτι πάει να αλλάξει, όντως. Θα θελα να περάσουμε σε ένα άλλο ερώτημα τώρα. Σε μια παλιά συνέντευξή σου είχες πει ότι "εγώ τα τραγούδια μου τα γράφω και με τα δυο μου χέρια" Τι εννοούσες μ' αυτό;

 

(γελάει) Μήπως ήθελα να πω ότι τα υποστηρίζω μετά παρρησίας; Μπορεί πάλι να εννοούσα πως με τα δυο μου χέρια παίζω την κιθάρα.

 

Και με "ανορθόδοξο" για πολλούς τρόπο.

 

Ναι, που την κρατώ ανάποδα. Είναι μια ιστορία την οποία κατάλαβα πολύ μεγάλος. Εγώ είμαι δεξιόχειρ όχι αριστερόχειρ. Ο λόγος που παίζω έτσι την κιθάρα είναι ο εξής: ο πατέρας μου ήταν αριστερόχειρας και όταν ως μικρό παιδί ζητούσα να μου αγοράσουν μια κιθάρα, αυτός μου έκανε το χατίρι, αλλά την έπιασε μπροστά μου ως αριστερόχειρας. Εγώ λοιπόν νόμιζα πως έτσι πιάνεται η κιθάρα. Λοιπόν τόσα χρόνια αυτό το μυστήριο δεν το έλυσα παρά μόνο όταν έκανα εγώ παιδιά και είδα ότι το παιδί μου πήγε να πιάσει την κιθάρα όπως την κρατώ εγώ. Φυσικά το διόρθωσα, μα συνειδητοποίησα ότι τόσα χρόνια ο λόγος που κρατώ την κιθάρα έτσι οφειλόταν σ' εκείνη την πρώτη εικόνα του πατέρα μου.

 

Τι καταλυτική δράση μπορεί να έχει ακόμη και κάτι τόσο απλό, έτσι; Θυμάμαι τα λόγια μιας καθηγήτριας στο πανεπιστήμιο, η οποία επέμενε σε κάτι πολύ απλό: τα πάντα ακόμη και η επιλογή μιας μουσικής την ώρα του μαθήματος μπορεί να σφραγίσει ανεξίτηλα την παιδική ψυχή. Ορφέα, πώς βλέπεις την παιδεία αυτού του τόπου;

 

Το θέμα είναι πολιτικό. Το θέμα της παιδείας ξεκινάει από πάνω, δηλαδή έρχεται ένας υπουργός κάνει κάτι, έρχεται ο επόμενος το καταργεί, κάνει κάτι άλλο. Γενικώς δεν υπάρχει μια γραμμή, μια πολιτική ευαισθησία και σύμπνοια στο θέμα της παιδείας. Όλα έχουν το μαύρο τους το χάλι, δυστυχώς. Και ξέρεις ασφαλώς τι μεγάλη ζημιά κάνει η τηλεόραση.

 

Πόσο μάλλον όταν στη Νίσυρο είναι για πολλούς η μόνη διέξοδος τους ατέλειωτους χειμερινούς μήνες. Ορφέα, να πάμε τώρα σε μια άλλη ερώτηση. Μετά από 16 χρόνια στα μουσικά πράγματα, πώς αντιμετωπίζεις πλέον μια αρνητική κριτική;

 

Έχω ήδη μια αρνητική κριτική για τον τρέχοντα δίσκο από τον Γιώργο Ε. Παπαδάκη στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία. Θα έλεγα ότι μια αρνητική κριτική η οποία όμως είναι καλοπροαίρετη είναι πάντα καλοδεχούμενη. Ο συγκεκριμένος άνθρωπος θα έλεγα ότι σε μερικά σημεία  είναι άστοχος. Παρόλα αυτά -και κακοπροαίρετος να είναι- εγώ τη δέχομαι. Με βοηθάει να δω κάποια πράγματα. Πάντως ο άνθρωπος έχει μια εμπάθεια. Τι να κάνουμε δηλαδή; Είπε για παράδειγμα ότι παρατονίζω. Μπορεί να μη σου αρέσει ένα τραγούδι, αλλά εγώ δεν έχω παρατονίσει ποτέ. Δηλαδή δεν έχω παρατονίσει με λάθος ρυθμό ένα στίχο.. Κι όμως το είπε και για την προηγούμενη δουλειά μου. Εν πάσει περιπτώσει ας είναι καλά ο άνθρωπος.

 

Το τραγούδι "Γιατί πολύ σ' αγάπησα" θα ' θελα να μου πεις υπό ποιες συνθήκες γράφτηκε. Μόλις το πρωτάκουσα είπα "Νίκο, κάτι συμβαίνει, κάτι πολύ ιδιαίτερο υπάρχει εδώ".

Έκανε λόγο για τη μοναξιά, μα ήταν σαν να μη μιλούσε γι' αυτήν. Είναι συγκλονιστικός ο στίχος που λέει "περίσσευαν τα χέρια μου και για κλαδιά του τα' δωσα".

 

Οι στίχοι αυτού του τραγουδιού ανήκουν στον Γιάννη Καλπούζο. Όταν μου το πρωτοέφεραν, μου άρεσε πάρα πολύ και ιδίως το σημείο που λέει "γιατί πολύ σ' αγάπησα, γιατί δεν αγαπώ εμένα". Αυτό μου θύμισε μια παλιά δική μου κατάσταση ερωτική.

 

Μ' άρεσε υπερβολικά. Γενικά τα τραγούδια που τα διακρίνει, τα διαπερνά η χαρμολύπη, με συγκινούν ιδιαίτερα. Τώρα που είπα χαρμολύπη, έχω εδώ κάτι που έγραφε η Ηλιόφτερη στο ιστολόγιό της για σένα. Θα στο διαβάσω και θέλω να μου πεις κατά πόσο αυτή η κοπέλα μπόρεσε να σε "διαβάσει". Λοιπόν, λέει η Ηλιόφτερη: "Για τούτο τον αγαπώ κι εγώ υπερβολικά, γιατί ζει μέσα σε χαρμολύπη. Ξέρει να μελαγχολεί χωρίς να αποκαρδιώνει και ξέρει να χαίρεται χωρίς να φτάνει στην Ύβρη".

 

(χαμογελάει) Είναι πάρα πολύ ωραίο αυτό που έγραψε. Ξέρω πως η πολλή χαρά σε φέρνει κοντά στο χαζοχαρούμενο, πράγμα το οποίο και απεύχομαι πάντα. Με τιμά και με γοητεύει αυτό που έγραψε η κοπελιά. Τι άλλο να πω. Μπορώ να κρατήσω όσα έχεις στο χαρτί από το ιστολόγιο;

 

Ασφαλώς, Ορφέα. Να πάμε τώρα σε μια άλλη ερώτηση. Πόσο καταλυτική είναι η δύναμη της εικόνας στη γέννηση ενός τραγουδιού; Η όραση πρέπει να είναι εξοικειωμένη για να συλλάβει αυτό το κάτι; Υπάρχει κάποιο τραγούδι σου που γράφτηκε με αφορμή έναν ήχο ή μια γεύση;

 

Όλες οι αισθήσεις παίζουν ρόλο, όμως κυρίως αυτό που μετράει σ' ένα τραγούδι είναι το συναίσθημα και φυσικά η αισθητική των λέξεων. Οι λέξεις με ενδιαφέρουν πολύ, μ' αρέσει να παιδεύομαι μαζί τους. Υπάρχουν λέξεις οι οποίες είναι ταμπού, είναι απαγορευμένες για το τελικό αποτέλεσμα ενός τραγουδιού, το οποίο ουσιαστικά σου δείχνει το δρόμο και επιβάλλει κάποιους κανόνες.  Υπάρχουν λέξεις που είναι αδόκιμες και δεν πρέπει να χρησιμοποιηθούν. Τέλος δεν πρέπει να ξεχνάμε τα νοήματα. Τα τραγούδια προκύπτουν επίσης και από την ανθρώπινη συναναστροφή. Πάντως κανείς δεν ξέρει από που και από τι πράγμα θα εμπνευστεί. Μια φορά, ας πούμε, ένας φίλος που διακρινόταν για την κοινωνική ευαισθησία του, καθόταν στο μπαλκόνι κι έβλεπε τις πολυκατοικίες. Τότε του' ρθε η φράση "Είμαι ο Ρομπέν των πολυκατοικιών". Έτσι γεννήθηκε το τραγούδι αυτό με το οποίο συμμετείχα στους αγώνες τραγουδιού της Καλαμάτας του Μάνου Χατζιδάκι και μάλιστα πήρα μια διάκριση. Ήταν το 1991.

 

Εκείνη η εποχή πώς φαίνεται, Ορφέα, συγκρινόμενη με τη σημερινή των τάλεντ σόου, της ταχύτητας και της ευτέλειας του cd ως μέσου αναπαραγωγής μουσικής;

 

Θα σου' λεγα καταρχάς ότι, πηγαίνοντας πίσω σ' εκείνα τα χρόνια, δεν υπήρχε ελεύθερη ραδιοφωνία. Πολύ σημαντικό. Δεν έτρεχε το τραγούδι σαν το νερό στο σπίτι σου. Πήγαινες στην πηγή να το πάρεις, με τη στάμνα. Είχαμε ακόμη βινύλιο. Το τραγούδι το έψαχνε κανείς, αισθανόταν ότι αγόραζε κάτι σημαντικό. Υπήρχε μια ευλάβεια. Πήγαινες σπίτι και η όλη διαδικασία μέχρι να ακουστεί ο πρώτος ήχος ήταν μαγευτική.

 

Χθες στη συναυλία, προλογίζοντας το τραγούδι «Η καρδιά μου είναι στα ψηλώματα», μίλησες για την ανάγκη των εγκλωβισμένων της πόλης να κάνουν διακοπές, για χαλάρωση κι επιστροφή στη φύση μόλις μπαίνει ο Ιούνιος. Γνωρίζω ότι αγαπάς τη φύση περισσότερο ακόμη και από πολλούς που ζουν μέσα ή κοντά σε αυτή. Πώς γίνεται κάποιος που μεγαλώνει στην αισθητική ισοπέδωση της τσιμεντούπολης να ξεφεύγει; Πιστεύεις στην πάστα του ανθρώπου; Μίλησέ μου γι' αυτό.

 

Και βέβαια πιστεύω στην πάστα του ανθρώπου, αλλά μην ξεχνάς ότι εγώ όταν μεγάλωνα η Αθήνα δεν είχε τα χάλια αυτά. Ήταν η εποχή που άρχισαν να ξεφυτρώνουν οι πρώτες πολυκατοικίες. Τότε η Καλλιθέα είχε πολλά νεοκλασικά κτίρια, τα παιδιά παίζανε στους δρόμους. Θυμάμαι ακόμη και χωματόδρομους! Η οικογένειά μου, μια λαϊκή οικογένεια, πήγαινε τα καλοκαίρια στις Τζιτζιφιές, όπου πήγαιναν οι μεγάλες φίρμες και εμείς τους ακούγαμε απ' την άμμο, γιατί δεν υπήρχε περίπτωση να μπούμε στα μαγαζιά εκείνα. Ερχόταν με τη βοήθεια του ανέμου ο ήχος μέχρι την αμμουδιά. Θυμάμαι τις φωνές του Γαβαλά, του Καζαντζίδη...Ήταν μια άλλη εποχή και κόσμος θα΄ λεγα ότι ήταν κοντά στη φύση. Έτσι λοιπόν ένα πράγμα που έχω αγαπήσει πολύ είναι η επαφή μου με τη φύση. Και φέτος είδες τι κακό έγινε με τις πυρκαγιές. Δεν έμεινε πια τίποτα σχεδόν στην Αττική.

 

Η φύση της Νισύρου, αν και την είδες ταλαιπωρημένη από την ανομβρία, τα τοπία της, πώς σου φάνηκαν;

 

Αισθάνθηκα ότι έχει ένα μαγνητισμό το μέρος. Δεν ξέρω αν είναι η μορφολογία του εδάφους που το προκαλεί. Αισθάνθηκα πως άμα θέλεις να κάνεις ένα τάμα, μπορείς να έρθεις εδώ και να το πραγματοποιήσεις. Δεν  είναι τυχαίο που έχουν έρθει άνθρωποι από τα πέρατα του κόσμου κι έχουν επιλέξει να μείνουν εδώ.

 

Δεν ξέρω αν έχεις ακούσει τα περί Νισυρίτιδας, ασθένειας που μας πιάνει όλους μας εδώ και δεν μπορούμε μακριά από τον τόπο μας.

 

(γελάει) Ναι, το' χω ακούσει κι αυτό. Κάτι συμβαίνει λοιπόν.

 

Πάμε τώρα σε κάτι άλλο εξίσου παράξενο. Κάποιος μου είπε ότι ακούγοντας μια μπαλάντα σου, όπως το "Ατέλειωτο τραγούδι" ή το εξαίσιο "Παραμύθι", αισθάνεται ότι ανοίγεται εμπρός του το σκηνικό ενός κάμπου σπαρμένου με σιτάρια, λιόδεντρα σκόρπια στους γύρω λόφους και μετά ή "κάμερα" εστιάζει το φακό της σε ένα μόνο σιτάρι που λικνίζεται απαλά στον άνεμο. Μια μουσική επένδυση λοιπόν για τις ανάγκες ενός ντοκιμαντέρ.

 

Τι ωραίες εικόνες! Δεν περίμενα να ξυπνούσαν τέτοιες εικόνες με τη μουσική μου. Είδες λοιπόν τι βγάζει η επαφή σου με τα παιδιά του ιστολογίου;

 

Ορφέα, θα μπορούσες να κάνεις μια άλλη δουλειά εκτός από το να είσαι μουσικός;

 

Εγώ θα μπορούσα να δουλεύω στη δασοπυρόσβεση, θα μπορούσα να βοηθάω στην ανόρθωση παλιών μνημείων κάστρων κλπ. Οτιδήποτε έχει σχέση με τον πολιτισμό μας, τη λαϊκή μας παράδοση, με συγκινεί.

 

Στη Νίσυρο έχουμε σώσει μερικά υπέροχα κεντήματα με θέματα από την ελληνική μυθολογία, τα οποία κατέληγαν στα σκουπίδια στο όνομα της "ανακαίνισης" των σπιτιών. Στο σπίτι έχω το κάδρο που απεικονίζει την αρπαγή της ωραίας Ελένης από τον Πάρη. Συνδυασμός ζωγραφικής και κεντητικής τέχνης. Κι άλλοι έχουν σώσει από τα σκουπίδια υπέροχα έργα όπως εκείνο του κιθαρωδού Απόλλωνα, του άρματος του Ποσειδώνα...

 

Τι μου λες τώρα...(με έκπληξη)

 

Έχω μια μικρή έκπληξη τώρα, φτιαγμένη από μια αναγνώστρια του ιστολογίου με το ψευδώνυμο "αερικό", η οποία τι νομίζεις πως έκανε; Έγραψε ένα κείμενο με τη βοήθεια των τίτλων από τραγούδια σου. Το διάβασα και το βρήκα πολύ ενδιαφέρον Της είπα ότι θα στο παρέδιδα άμεσα.

 

Σοβαρά; Να το δω;

 

Και βέβαια. Διάβασέ το τώρα. (το διαβάζει). Σ` ένα Μελωδικό ``Παραμύθι`` μας έχει προσκαλέσει ο Ορφέας κι εκεί μέσα ταξιδεύουμε μαζί του αιώνες τώρα... ``Κι όταν κοπάζει ο θόρυβος``, κι ``η καρδιά μας είναι στα ψηλώματα``, νιώθουμε μέσα από τις νότες, και τις λέξεις του, ``τι θα πει ζωή``, ατενίζοντας ``Μαστιχόδεντρα`` κι ``εικόνες αχειροποίητες``, εκεί στης ψυχής τα μονοπάτια..... Στα μονοπάτια αυτά που πάντα ``ένα μικρό παιδί σ` ακολουθεί``.... Κι άσε``  τη νύχτα να ζηλεύει`` μετά, που ο ``Αυγερινός`` οριοθετεί ``το πρώτο - πρώτο πέταγμα`` ενός`` Ατελείωτου τραγουδιού``... Κι είμαστε όλοι εκεί αόρατοι και ορατοί``, εκεί που η μελωδία του, αγκαλιάζει γλυκά ``το Φεγγάρι`` και ``την γυναίκα της ερήμου`` και σε μια ``Υλαγιαλή`` στιγμή, μ` ένα τρόπο ``Μεταφυσικό``, μας ψιθυρίζει... Τι κι αν συχνά ,``Στάγδην Βραδέως``; Η καλύτερη μέρα είναι αυτή που χαμογελάμε, κι ο ``Καφές`` και τα ``Τσιγάρα``, ενταγμένα σ` ένα καθημερινό ``Δρομολόγιο``, στην διαδοχή μέρας, νύχτας, κι ο ``Φάρος `` εκεί... Να μας κλείνει το μάτι, και να μας υπενθυμίζει ότι ο Ορφέας της καρδιάς, ``Κάποιον αγαπάει ακόμα.`` Κι εμείς τον κρύβουμε βαθιά μέσα στην ψυχή μας, σαν γνήσιο ``Κλέφτη έρωτα``.

 

Μα τι καταπληκτικό που είναι. Έχει νόημα, συνοχή, δεν είναι μια απλή παράθεση τίτλων. Την ευχαριστώ πάρα πολύ.

 

Θα' θελα τώρα να σε ρωτήσω αν υπάρχει κάποιο παράπονο για κάποιο από τα τραγούδια σου που δεν είχε την τύχη που περίμενες.

 

Γράφει κανείς ένα τραγούδι, χωρίς να ξέρει πόσο μακριά θα ταξιδέψει. Όταν λοιπόν εκδίδεις ένα δίσκο, κάποια τραγούδια μιλάνε περισσότερο στις ψυχές των ακροατών και δεν ξέρεις πάντα ποια θα είναι αυτά. Όπως και να' χει πάντως όλες οι παγίδες είναι για τους ανθρώπους. Συνεπώς δεν μπορείς να έχεις κανένα παράπονο για την τύχη των τραγουδιών. Μόνο να ευχαριστείς τον Θεό που υπάρχουν άνθρωποι τόσο ευαίσθητοι που βρίσκουνε κάτι στα τραγούδια σου και κάτι τους λέει αυτό. Σου δίνουν ένα λόγο ύπαρξης. Θέλει δύο η κάθε σχέση.

 

Να περάσουμε τώρα σε μια πολύ δύσκολη ερώτηση από μια αναγνώστρια.

 

Α, ωραία, μ' αρέσουν τα δύσκολα.

 

Ο ερχομός ακυρώνει την προσμονή, αδικώντας την πολλές φορές. Γιατί οι αυτοεξόριστοι λατρεύουν την βαθύτερη ουσία των παραμυθιών και επιλέγουν να ζουν αυτοεξόριστοι; Επειδή ακριβώς λατρεύουν την Υπέρβαση;

 

Πο, πο, θέλει σκέψη μια τέτοια ερώτηση.(σκέφτεται) Νομίζω ότι η ομορφιά της ζωής είναι το ότι είναι απρόβλεπτη. Αυτό που περιμένεις καμιά φορά δεν έρχεται μα σου στέλνει κάτι άλλο το οποίο δεν μπορείς να ξέρεις ποτέ πού θα σε οδηγήσει. Έτσι λοιπόν περιμένουμε κάτι, αλλά πολλές φορές δεν ξέρουμε τι κι έρχεται η ζωή να μας προσαρμόσει στο δικό της δρόμο. Η απορία μου τώρα έγκειται στο αν η αναγνώστρια με τη ΄λέξη "αυτοεξόριστος" εννοεί τον μονάχο ή τον μοναχικό άνθρωπο. Νομίζω το πιο σημαντικό στη ζωή μας είναι η ανθρώπινη συναναστροφή. Από εκεί και πέρα επιδιώκουμε και θέλουμε τη μοναξιά και αυτές οι στιγμές έχουν αξία. Το "αποτραβιέμαι" ως λέξη είναι πιο γλυκιά από το "αυτοεξορίζομαι". Αυτοεξόριστος είναι αυτός που αγάπησε την τιμωρία του Αντίθετα το να αποτραβηχτείς εμπεριέχει και ψήγματα σοφίας. Η υπέρβαση λοιπόν έρχεται και από την συναναστροφή και από την μοναξιά.

 

Να κλείσουμε με ένα παιχνίδι; Θα σου λέω ένα γράμμα από το όνομά σου και θα μου λες τη λέξη ή τη φράση που σου' ρχεται στο μυαλό.

 

Ο: ο κύκλος της ζωής

Ρ: Ροή

Φ: φως

Ε: Έρωτας

Α: Αρχή των πάντων

Σ: Το πάνω και το κάτω της ζωής.

 

Εγώ για το Σ είχα σκεφτεί το "Σσσσσςςςς ο Ορφέας ξεκινάει..."

 

(γέλια)

 

Ορφέα μου, σε ευχαριστώ πολύ για την κουβέντα μας. Ελπίζω να την χάρηκες όσο κι εγώ.

 

Νίκο, εγώ σ' ευχαριστώ. Να' σαι καλά.